EPS (Earnings Per Share) là lợi nhuận sau thuế mà doanh nghiệp tạo ra trên mỗi cổ phiếu đang lưu hành. Công thức: EPS = (Lợi nhuận sau thuế − Cổ tức ưu đãi) ÷ Số cổ phiếu lưu hành bình quân. EPS càng cao cho thấy mỗi cổ phiếu tạo ra càng nhiều lợi nhuận, và EPS là mẫu số quan trọng để tính chỉ số P/E.
Trong bài này
EPS là gì?
EPS là viết tắt của Earnings Per Share — lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu. Đây là con số cho biết mỗi cổ phiếu của doanh nghiệp "kiếm được" bao nhiêu đồng lợi nhuận trong một kỳ (thường là một năm hoặc một quý).
Hiểu đơn giản: nếu bạn chia toàn bộ lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp cho số cổ phiếu đang lưu hành, bạn được EPS. Một công ty lãi 200 tỷ đồng và có 100 triệu cổ phiếu thì mỗi cổ phiếu gánh 2,000đ lợi nhuận — đó chính là EPS.
EPS là một trong những chỉ số nền tảng của phân tích cơ bản. Nó vừa cho biết khả năng sinh lời tính trên mỗi cổ phiếu, vừa là thành phần cốt lõi để tính nhiều chỉ số định giá khác — quan trọng nhất là chỉ số P/E.
Điểm chính: - EPS = lợi nhuận sau thuế (đã trừ cổ tức ưu đãi) chia cho số cổ phiếu lưu hành bình quân. - EPS cao nghĩa là mỗi cổ phiếu tạo ra nhiều lợi nhuận hơn. - EPS là mẫu số để tính P/E, nên hai chỉ số gắn chặt với nhau.
Công thức tính EPS
Công thức EPS cơ bản:
EPS = (Lợi nhuận sau thuế − Cổ tức ưu đãi) ÷ Số cổ phiếu phổ thông lưu hành bình quân
Giải thích các thành phần: - Lợi nhuận sau thuế: lợi nhuận ròng của doanh nghiệp trong kỳ. - Cổ tức ưu đãi: phần lợi nhuận phải trả cho cổ đông ưu đãi (nếu có) được trừ ra, vì EPS tính cho cổ đông phổ thông. Nhiều doanh nghiệp không có cổ phiếu ưu đãi nên phần này bằng 0. - Số cổ phiếu lưu hành bình quân: số cổ phiếu phổ thông bình quân trong kỳ, không phải con số tại một thời điểm. Dùng số bình quân để phản ánh đúng khi doanh nghiệp phát hành thêm hoặc mua lại cổ phiếu giữa kỳ.
Việc dùng số cổ phiếu bình quân thay vì số cuối kỳ là chi tiết quan trọng: nếu doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu vào giữa năm, lấy số bình quân sẽ cho EPS chính xác hơn so với lấy số cổ phiếu cuối năm.
Ví dụ minh họa cách tính EPS
Giả sử có một doanh nghiệp (gọi là Công ty C) với các số liệu ví dụ minh họa sau:
Chỉ tiêu | Giá trị (ví dụ) |
|---|---|
Lợi nhuận sau thuế cả năm | 300 tỷ đồng |
Cổ tức ưu đãi | 0đ (không có cổ phiếu ưu đãi) |
Số cổ phiếu lưu hành bình quân | 120 triệu cổ phiếu |
Áp dụng công thức:
EPS = (300 tỷ − 0) ÷ 120 triệu = 2,500đ/cổ phiếu
Vậy EPS của Công ty C là 2,500đ — mỗi cổ phiếu tạo ra 2,500đ lợi nhuận trong năm.
Giả sử sang năm sau, doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu nâng số bình quân lên 150 triệu, trong khi lợi nhuận chỉ tăng nhẹ lên 330 tỷ. Khi đó EPS = 330 tỷ ÷ 150 triệu = 2,200đ — EPS giảm dù lợi nhuận tăng, vì lợi nhuận bị "chia" cho nhiều cổ phiếu hơn. Đây là hiện tượng pha loãng sẽ nói ngay sau đây.
Lưu ý: các con số trên chỉ là ví dụ minh họa, không phải số liệu thực tế của doanh nghiệp niêm yết nào.
EPS cơ bản và EPS pha loãng
Có hai loại EPS bạn sẽ gặp trong báo cáo tài chính: EPS cơ bản và EPS pha loãng.
EPS cơ bản (Basic EPS) tính theo công thức ở trên — dựa trên số cổ phiếu phổ thông đang thực sự lưu hành.
EPS pha loãng (Diluted EPS) tính thêm trường hợp tất cả các công cụ có thể chuyển thành cổ phiếu phổ thông được chuyển đổi hết, làm tăng số cổ phiếu và do đó làm giảm EPS. Các công cụ này gồm: - Trái phiếu chuyển đổi. - Quyền chọn cổ phiếu cho nhân viên (ESOP). - Cổ phiếu thưởng, chứng quyền chưa thực hiện.
Vì mẫu số tăng lên, EPS pha loãng luôn nhỏ hơn hoặc bằng EPS cơ bản. EPS pha loãng cho cái nhìn thận trọng hơn về lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu — nó trả lời câu hỏi "nếu mọi thứ được chuyển đổi thành cổ phiếu, lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu sẽ còn bao nhiêu?". Với doanh nghiệp có nhiều trái phiếu chuyển đổi hoặc ESOP lớn, khoảng cách giữa hai loại EPS đáng để chú ý.
Ý nghĩa của chỉ số EPS
EPS là thước đo cốt lõi về khả năng sinh lời tính trên mỗi cổ phiếu. Một số ý nghĩa quan trọng:
Phản ánh hiệu quả sinh lời: EPS cao cho thấy doanh nghiệp tạo ra nhiều lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu — điều kiện cần để cổ phiếu có giá trị lâu dài.
Xu hướng EPS quan trọng hơn con số đơn lẻ: một doanh nghiệp có EPS tăng đều qua nhiều năm thường được đánh giá tích cực hơn doanh nghiệp có EPS cao nhưng thất thường. Hãy nhìn EPS theo chuỗi 3–5 năm.
Cơ sở để định giá: EPS là đầu vào trực tiếp của P/E và nhiều mô hình định giá. EPS thay đổi sẽ kéo theo định giá thay đổi.
Liên quan tới cổ tức: EPS cho biết "trần" lợi nhuận mà doanh nghiệp có thể dùng để chia cổ tức hoặc tái đầu tư.
Tuy nhiên, EPS cần được đọc cùng các chỉ số khác. EPS cao nhưng doanh nghiệp dùng quá nhiều vốn để tạo ra nó thì hiệu quả vẫn thấp — đây là lúc cần nhìn thêm ROE và ROA.
EPS bao nhiêu là tốt?
Không có con số EPS "tốt" tuyệt đối, vì EPS phụ thuộc vào số lượng cổ phiếu lưu hành của từng doanh nghiệp. Hai công ty cùng lãi 300 tỷ nhưng số cổ phiếu khác nhau sẽ có EPS khác nhau — nên không thể so EPS tuyệt đối giữa hai doanh nghiệp một cách đơn giản.
Cách đánh giá EPS hợp lý hơn:
Nhìn xu hướng tăng trưởng EPS: EPS có tăng đều qua các năm không? Tốc độ tăng trưởng EPS là tín hiệu quan trọng.
So EPS với chính lịch sử của doanh nghiệp: EPS năm nay so với các năm trước thế nào.
Đặt EPS trong tương quan với giá (qua P/E): EPS cao nhưng giá cổ phiếu cũng cao thì cổ phiếu chưa chắc rẻ — cần nhìn P/E.
Kiểm tra chất lượng EPS: EPS đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi hay từ khoản bất thường một lần?
Nói cách khác, đừng hỏi "EPS bao nhiêu là tốt" một cách tuyệt đối, mà hãy hỏi "EPS đang tăng hay giảm, chất lượng ra sao, và tương quan thế nào với giá".
Mối liên hệ giữa EPS và P/E
EPS và P/E gắn bó chặt chẽ vì EPS chính là mẫu số trong công thức P/E:
P/E = Giá cổ phiếu ÷ EPS
Từ công thức này có thể suy ra: - Khi EPS tăng mà giá chưa đổi, P/E giảm — cổ phiếu trở nên "rẻ" hơn về mặt định giá. - Khi EPS giảm mà giá chưa đổi, P/E tăng — cổ phiếu trở nên "đắt" hơn.
Cũng có thể đảo công thức để ước tính giá hợp lý theo kỳ vọng: Giá ≈ EPS × P/E mục tiêu. Đây là một cách định giá đơn giản mà nhiều nhà đầu tư dùng để hình dung — ví dụ nếu một doanh nghiệp có EPS dự phóng 3,000đ và bạn cho rằng P/E hợp lý của ngành là 12, thì vùng giá tham chiếu vào khoảng 36,000đ. Lưu ý đây chỉ là cách minh họa mối quan hệ giữa hai chỉ số để học, không phải khuyến nghị giá mục tiêu cho bất kỳ cổ phiếu nào.
Vì sự gắn kết này, EPS và P/E nên được đọc cùng nhau. Một cổ phiếu chỉ thực sự hấp dẫn về định giá khi EPS chất lượng, tăng trưởng bền vững và P/E ở mức hợp lý so với ngành. Bài chỉ số P/E là gì giải thích kỹ hơn cách dùng P/E.
Hạn chế của chỉ số EPS
EPS hữu ích nhưng có những điểm yếu cần cảnh giác:
Bị bóp méo bởi lợi nhuận bất thường: một khoản lãi từ bán tài sản, hoàn nhập dự phòng, đánh giá lại tài sản hay khoản thu nhập một lần có thể đẩy EPS tăng vọt trong một kỳ, tạo cảm giác doanh nghiệp lãi đột biến trong khi hoạt động cốt lõi không đổi. Hãy bóc tách EPS từ hoạt động kinh doanh chính.
Có thể bị ảnh hưởng bởi số lượng cổ phiếu: mua cổ phiếu quỹ làm giảm số cổ phiếu lưu hành và "đẩy" EPS lên mà lợi nhuận thực không tăng; phát hành thêm cổ phiếu thì pha loãng EPS.
Không phản ánh quy mô vốn sử dụng: EPS không cho biết doanh nghiệp dùng bao nhiêu vốn để tạo ra lợi nhuận đó, nên cần đối chiếu với ROE/ROA.
Phụ thuộc chính sách kế toán: cách ghi nhận doanh thu, khấu hao, dự phòng đều ảnh hưởng tới lợi nhuận và do đó tới EPS.
Con số một kỳ dễ gây hiểu nhầm: EPS một quý hoặc một năm đơn lẻ ít ý nghĩa; xu hướng nhiều năm mới đáng tin.
Vì vậy, hãy luôn xem EPS cùng chất lượng lợi nhuận, xu hướng nhiều năm và các chỉ số bổ trợ. Khung phân tích đầy đủ được trình bày trong bài cách phân tích một cổ phiếu.
Tổng kết
EPS cho biết mỗi cổ phiếu kiếm được bao nhiêu lợi nhuận và là viên gạch nền cho nhiều chỉ số định giá, đặc biệt là P/E. Nhưng giá trị thật của EPS nằm ở xu hướng nhiều năm và chất lượng lợi nhuận, chứ không phải một con số đơn lẻ — hãy luôn cảnh giác với các khoản lãi bất thường.
Muốn xem EPS, P/E và lịch sử lợi nhuận của từng cổ phiếu với dữ liệu cập nhật? Hãy khám phá trang cổ phiếu và bộ lọc trên VNIndex.ai để tự nghiên cứu theo cách của bạn.
Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung trên chỉ nhằm cung cấp thông tin và giáo dục, không phải khuyến nghị mua/bán/nắm giữ chứng khoán và không cấu thành tư vấn đầu tư theo Luật Chứng khoán. Dữ liệu có thể thay đổi theo thời gian. Nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình và nên tham khảo đơn vị tư vấn được cấp phép. Xem Tuyên bố miễn trách
